Սուրբ Ստեփանոս. Վարսեր գյուղի հնամենի ու վեհապանծ պահապանը

Գեղարքունիքի մարզի Վարսեր գյուղի բարձրադիր հյուսիսարևելյան հատվածում է գտնվում վաղմիջնադարյան հայկական եկեղեցաշինության ուշագրավ հուշարձաններից մեկը՝ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին: Սա VI դարի կառույց է, որն իր մեջ կրում է հայկական միանավ եկեղեցիների զարգացման կարևոր փուլերը։

Ճարտարապետական հորինվածքը

Եկեղեցին կանգնած է աստիճանաձև որմնախարսխի (ստիլոբատ) վրա, ինչը բնորոշ է VI-VII դարերի հայկական տաճարներին։ Աղոթասրահն ունի ուղղանկյուն, դեպի արևմուտք ձգված հատակագիծ։ Ներքին տարածությունը չորս զույգ որմնամույթերով և թաղակիր կամարներով բաժանված է հինգ մասի, ինչը տաճարին հաղորդում է յուրահատուկ ռիթմ և մոնումենտալություն։

Արևելյան մասում գտնվում է կիսաշրջանաձև խորանը, որի երկու կողմերում տեղակայված են ուղղանկյուն ավանդատներ՝ իրենց սեփական փոքրիկ խորաններով։

Մուտքեր և հարդարանք

Իր նախնական տեսքով եկեղեցին ունեցել է չորս մուտք, որոնք հարդարված են եղել ճակտոններով ու զույգ կիսասյունիկներով։ Այսօր պահպանվել են միայն արևմտյան և հարավային մուտքերը։ Ցավոք, ժամանակի ընթացքում չի պահպանվել նաև եկեղեցին երեք կողմից շրջափակող արտաքին սրահը, որն ավարտուն տեսք էր հաղորդում կառույցին։

XIX դարի վերակառուցումը

19-րդ դարում եկեղեցին ենթարկվել է լայնածավալ նորոգման, որն էապես փոխել է դրա արտաքին տեսքը.

• Զանգակատուն. Հարավային մուտքի առջև կառուցվել է ութասյուն ռոտոնդայով զանգակատուն։

• Երեսապատում. Արևմտյան և հարավային ճակատները երեսապատվել են սրբատաշ բազալտե քարերով, մինչդեռ մյուս հատվածները վերակառուցվել են կոպտատաշ քարերով։

• Ծածկ. Փոխվել են քիվերը, պատուհանների ձևը և կղմինդրե տանիքը։

Չնայած դեկորատիվ հարդարանքի մեծ մասը կորսված է, Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին շարունակում է մնալ Վարսեր գյուղի ամենակարևոր պատմական կոթողը, որը վկայում է տարածաշրջանի հնամենի հոգևոր կյանքի մասին։