Թայիրովի ամառանոց. Վանաձորի պատմական զարդն ու հոգևոր կենտրոնը
Վանաձորի (նախկին Կիրովական) ճարտարապետական դիմագծի ամենատպավորիչ կառույցներից մեկը՝ Թայիրովի ամառանոցը, արդեն երեք տարբեր դարաշրջանների վկա է։ Այս շենքը, որը կառուցվել է 1895 թվականին, կապված է համաշխարհային ճանաչում ունեցող գիտնական և բարերար Վասիլ Թայիրովի անվան հետ։
Վասիլ Թայիրով. Մարդը և գործը
Վասիլ Թայիրովը (1859-1938) հայազգի մեծահարուստ էր, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր, ում ներդրումը խաղողագործության մեջ անգնահատելի է։ Նա հիմնադրել է Ռուսաստանյան կայսրության առաջին գինեգործական փորձնական կայանը Օդեսայում և եղել է Խաղողի ու գինու միջազգային կազմակերպության փոխնախագահը։ Նրա Վանաձորյան ամառանոցը եղել է ժամանակի մտավորականության հավաքատեղիներից մեկը։
Շենքի ճակատագիրը
Խորհրդային տարիներին շենքը ծառայել է որպես «Հայաստան» առողջարանի մասնաշենք։ Սակայն իրական վերածնունդը սկսվեց 1999 թվականին, երբ Գուգարաց թեմի առաջնորդ Սեպուհ արքեպիսկոպոս Չուլջյանի ջանքերով այն հիմնանորոգվեց և վերակառուցվեց՝ ստանալով իր ներկայիս տեսքը որպես թեմի առաջնորդարան։ Եռահարկ շինությունը պահպանել է իր ազնվական ճարտարապետական ոճը։
Հոգևոր և մշակութային համալիրը
Առաջնորդարանի տարածքն այսօր իսկական թանգարան է բաց երկնքի տակ.
Հնագույն կոթողներ. Ցանկապատի շարվածքում և բակում տեղադրված են տարբեր վայրերից բերված XII–XIII դդ. խաչքարեր և եզակի IV-V դդ. քառակող կոթող։
Սուրբ Սարգիս եկեղեցի. Համալիրի օժանդակ շինություններից մեկի վերակառուցման արդյունքում հիմնվեց այս եկեղեցին, որը դարձավ վանաձորցիների սիրված աղոթատեղիներից մեկը։
Հիշատակի հուշարձաններ. Բակում տեղադրված են վարպետ Մեհրաբի կերտած հուշաղբյուրը (1959 թ.)՝ նվիրված Երկրորդ աշխարհամարտի զոհերին, և վարպետ Ս. Դանիելյանի «Թևավոր խաչքարը»՝ նվիրված Շուշիի ազատագրմանը։
Թայիրովի ամառանոցն այսօր Վանաձորի այն եզակի հասցեներից է, որտեղ միահյուսվում են եվրոպականացված ճարտարապետությունը, հայկական միջնադարյան քարագործությունն ու ժամանակակից հոգևոր կյանքը։
