«Քույր և Եղբայր» ամրոց. Ձորագետի կիրճի առասպելական պահապանները
Լոռվա բնաշխարհի ամենաանմատչելի ու խորհրդավոր հուշարձանների շարքում իր ուրույն տեղն ունի Ձորագետի էլեկտրակայանի մոտ գտնվող ամրոցը, որը ժողովրդի մեջ հայտնի է «Քույր և Եղբայր» անունով։ Այն թվագրվում է X-XIII դարերով, սակայն իրականում ունի շատ ավելի հին պատմություն։
Աշխարհագրական դիրք և նշանակություն
Ամրոցի կառուցվածքը եզակի է. այն բաղկացած է երկու հիմնական հենակետերից, որոնք տեղակայված են Ձորագետի աջ և ձախ ափերին՝ իրար դիմաց բարձրացող ժայռերի կատարներին։ Այս դիրքը պատահական չի ընտրված. այստեղից տեսանելի են եղել կիրճի եզրերով ձգվող բոլոր ռազմավարական ճանապարհները։ Դարեր շարունակ այն ծառայել է որպես դիտակետ-ամրոց՝ ապահովելով տարածաշրջանի անվտանգությունը։
Առասպելական ստուգաբանություն
Հուշարձանի անվանումը կապված է մի ուշագրավ ավանդազրույցի հետ։ Պատմվում է, որ իշխանական տոհմի երկու զավակներ՝ քույր և եղբայր, որոշել են մրցել իրար հետ ռազմական արվեստում։ Նրանք կառուցել են այս երկու ամրոցները և ժայռերի գագաթներից մենամարտել միմյանց հետ՝ ստուգելով իրենց նշանառությունն ու զենքի գործածման հմտությունները։ Հենց այս գեղեցիկ պատմությունն էլ հիմք է հանդիսացել ամրոցի ժողովրդական անվանման համար։
Ճարտարապետական հետքեր
Թեև ամրոցն այսօր ավերված է, սակայն ժայռերի կատարներին դեռևս հստակ երևում են բերդապարսպի շարվածքի մնացորդները։ Կառույցի պարիսպները ձուլվել են բնական ժայռերին՝ դարձնելով այն գրեթե աննկատ և անառիկ թշնամու համար։ Սա հայկական ամրոցաշինության լավագույն նմուշներից է, որտեղ տեղանքի բարդությունը ծառայեցվել է պաշտպանական նպատակներին։
Չուսումնասիրված ժառանգություն
Ցավոք, «Քույր և Եղբայր» ամրոցը մինչ օրս մնում է հայագիտության ամենաքիչ ուսումնասիրված հուշարձաններից մեկը։ Չկան մանրամասն պեղումներ կամ ճարտարապետական չափագրումներ, ինչը տեղիք է տալիս նորանոր ենթադրությունների դրա իրական տարիքի և նշանակության վերաբերյալ։ Այնուամենայնիվ, այն շարունակում է մնալ Լոռու մարզի ամենատպավորիչ տեսարժան վայրերից մեկը՝ հատկապես արշավականների համար։
Աշխարհագրական կոորդինատներ
Ամրոցի մնացորդները տեսնելու համար կարող եք ուղորդվել հետևյալ կոորդինատներով.
Նշում. Տարածքն այցելելիս անհրաժեշտ է լինել զգույշ, քանի որ ժայռերը թեք են և քարաթափման վտանգ կա։ Ամենագեղեցիկ տեսարանը բացվում է հենց Ձորագետի կիրճից՝ էլեկտրակայանի մոտակայքից:
