Լորուտ. Լոռվա անտառապատ գոհարն ու նրա դարավոր պատմությունը
Լոռու մարզի բնաշխարհն անսպառ է իր գեղեցիկ ու պատմական անկյուններով։ Այդպիսի յուրահատուկ բնակավայրերից է Լորուտ գյուղը, որը տեղակայված է Մարց գետի աջափնյա լանջին՝ բլուրների վրա անտառապատ ու գեղատեսիլ մի վայրում։
Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1500 մետր բարձրության վրա։ Հեռավորությունը մայրաքաղաք Երևանից 177 կմ է, մարզկենտրոն Վանաձորից՝ 57 կմ, իսկ Ալավերդի քաղաքից՝ 38 կմ։
Պատմական ակնարկ. Նոր հիմնադրումից մինչև 13-րդ դարի արմատներ
Ներկայիս Լորուտ գյուղը հիմնադրվել է 1843 թվականին։ Գյուղի առաջնաբնակները տեղափոխվել են նախկին Նոյեմբերյանի շրջանի Բերդավան (այն ժամանակ՝ Ղալաչա) գյուղից, ինչպես նաև Ալավերդու տարածաշրջանի հարևան բնակավայրերից։
Սակայն տարածքն ունի շատ ավելի խորը պատմական արմատներ, որոնք հասնում են մինչև զարգացած միջնադար․
13-րդ դարի քարայր-դպրոցը. 1225 թվականին Խորեզմի սուլթան Ջալալէդդինի ասպատակությունների պատճառով ընդհատվում է Տավուշի Խորնաշատ վանքի կրթական գործունեությունը։ Նշանավոր գիտնական, վանական Հովհաննես Վանականն իր աշակերտների հետ տեղափոխվում է Լորուտ գյուղի մոտ հատուկ փորված քարայր-ապաստարանը և շարունակում ուսուցումը։
Մոնղոլական արշավանքները. 1236 թվականին մոնղոլ զորավար Մոլար Նուինի հրոսակները հասնում են Տավուշ ու Լորուտի քարայր-դպրոց, կողոպտում այն և գերեվարում Հովհաննես Վանականին ու նրա աշակերտներին, այդ թվում՝ ապագա պատմիչ Կիրակոս Գանձակեցուն։ Մի քանի ամիս անց Վանականն ազատվում է փրկագնով, իսկ Գանձակին դիմում է փախուստի։
Պատմա-ճարտարապետական հուշարձաններ
Լորուտը հարուստ է պատմամշակութային ժառանգությամբ․
«Սուրբ Սարգիս» եկեղեցի — Կառուցվել է 1898 թվականին և հանդիսանում է գյուղի հոգևոր կենտրոնը։
Միջնադարյան կամուրջներ — Մարց գետի վրա մինչ օրս պահպանվել են միջնադարյան երկու քարաշեն կամուրջներ։
«Մոտկոր» գյուղատեղի և խաչքարեր — Տարածքում առկա են միջնադարյան բնակատեղիների հետքեր ու նախշազարդ խաչքարեր։
Բնակչությունը, կլիման և տնտեսությունը
Լորուտի բնակչության թվաքանակը ժամանակի ընթացքում կրել է հետևյալ փոփոխությունները․
1897 թ․ — 621 բնակիչ
1959 թ․ — 1367 բնակիչ
2001 թ․ — 1126 բնակիչ
2011 թ․ — 843 բնակիչ
Գյուղն ունի համեմատաբար մեղմ կլիմա, բարեկարգ տներ, արգավանդ հողատարածքներ և առատ մրգատու այգիներ։
Բնակչության տնտեսության հիմնական ուղղությունն անասնապահությունն է (մասնավորապես՝ կաթնաանասնապահությունը), ինչպես նաև այգեգործությունը, կարտոֆիլի, ծխախոտի և պտուղ-բանջարեղենի մշակությունը։ Գյուղում գործում են միջնակարգ դպրոց, մանկապարտեզ, հիվանդանոց, ակումբ, գրադարան և կենցաղսպասարկման տաղավար։