Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարան. Լոռվա հավերժական օջախն ու հոգևոր կենտրոնը

Հայկական մշակույթի, գրականության և ոգու ամենանվիրական վայրերից մեկը Ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի հայրական տունն է, որը հպարտորեն կանգնած է Լոռու մարզի գեղատեսիլ ու պատմական Դսեղ գյուղում։ Այս հարկի տակ սկսվել է հայ մեծագույն գրողի կյանքի ուղին, և այսօր էլ այն շարունակում է մնալ սերունդների համար ուխտատեղի։

Տեղադրություն և աշխարհագրական կոորդինատներ

• Հասցե: Լոռու մարզ, գ. Դսեղ, 1-ին փողոց, 10 տուն

• Կոորդինատներ: 40.9633° N, 44.6476° E (40°57'47.8" N, 44°38'51.5" E)

Պատմական ակնարկ և ակունքներ

1869 թվականի փետրվարի 19-ին հենց այս տանն է լույս աշխարհ եկել Հովհաննես Թումանյանը։ Տունը 19-րդ դարի 60-ական թվականներին կառուցել է նրա հայրը՝ գյուղի սիրված քահանա տեր Թադևոսը։ Այս հարկի տակ են անցել բանաստեղծի մանկությունն ու պատանեկությունը, այստեղ է ձևավորվել նրա աշխարհայացքն ու սերը հայրենի բնության՝ Լոռվա ձորերի ու լեռների նկատմամբ։

Հետագայում՝ 1939 թվականին, Թումանյանի ծննդյան 70-ամյակի հոբելյանի առթիվ, հայրական այս տունը վերածվեց տուն-թանգարանի։ Տարիների ընթացքում շենքը պարբերաբար նորոգվել է. հատկապես կարևոր է 2002 թվականի հիմնանորոգումը, որն իրականացվել է «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի և սփյուռքահայ բարերարներ Գունտագճյան ու Պուճիկյան ամուսինների նյութական աջակցությամբ։

Թանգարանի կառուցվածքն ու ցուցադրությունը

Երկհարկանի թանգարանը բաղկացած է վեց ընդարձակ սենյակներից, որոնցում խնամքով պահպանվում են գրողի կյանքն ու ստեղծագործական ուղին ներկայացնող շուրջ 300 մեծարժեք ցուցանմուշներ.

• Առաջին հարկ: Այս հատվածում այցելուները կարող են տեսնել հավատարիմ մնացած ավանդույթներով կառուցված հացատունը, մեծ օթախը, ինչպես նաև երկու հարուստ ցուցասրահներ։ Այստեղ ներկայացված նմուշները մանրամասն պատմում են Թումանյանի տոհմաբանության, ծնողների, Ջալալօղլիում (այժմ՝ Ստեփանավան) և Թիֆլիսում անցկացրած ուսումնառության տարիների, ինչպես նաև նրա բազմակողմանի գրական ու հասարակական գործունեության մասին։

• Երկրորդ հարկ: Երկրորդ հարկի երկու սրահները նվիրված են գրողի անձնական կյանքին և առօրյային։ Այստեղ ցուցադրված են բանաստեղծի մահճակալը, գրասեղանը, անձնական հագուստը և տարբեր իրեր, որոնք պահպանում են նրա շունչն ու ներկայությունը։

Բակը, հուշահամալիրն ու գրողի սիրտը

Թանգարանի շրջակայքն ու բակը նույնքան խորհրդանշական են։

• Կիսանդրի: Բակում տեղադրված է Հովհաննես Թումանյանի բրոնզե կիսանդրին, որի հեղինակն է հայտնի քանդակագործ Այծեմնիկ Ուրարտուն (1953 թ.)։

• Մատուռ-հանգրվան: Թանգարանի տարածքում 1994 թվականին կառուցվել է մատուռ, որտեղ խորհրդավոր և հուզիչ պայմաններում ամփոփված է Ամենայն հայոց բանաստեղծի սիրտը։

Մշակութային նշանակությունը

Այսօր ևս Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարանը Դսեղում ոչ միայն պարզապես ցուցասրահ է, այլև հայ մշակույթի ուխտագնացության վայր։ Անկախ տարվա եղանակից՝ այստեղ կազմակերպվում են հիշարժան միջոցառումներ, գրական հանդիպումներ և ամենամյա թումանյանական օրեր, որոնք համախմբում են գրականության սիրահարներին ամբողջ Հայաստանից և արտերկրից։