Կոմունիստների քարանձավ․ Ձորագետի կիրճի մ.թ.ա. II–I հազարամյակների բնական հուշարձանն ու դրա գաղտնի պատմությունը
Լոռու մարզում՝ Ստեփանավան քաղաքի հարավային հատվածում, Ձորագետի կիրճի չքնաղ «Մայորի ձոր» կոչվող տեղանքում է գտնվում ուշագրավ մի բնական ու պատմական հուշարձան, որը տեղացիների շրջանում հայտնի է «Կոմունիստների քարանձավ» անվամբ։
Նախապատմական քարայր-կացարան Պաշտոնական հուշարձանների ցանկում այն գրանցված է որպես քարայր-կացարան և թվագրվում է մ.թ.ա. II–I հազարամյակներով։ Այն իրենից ներկայացնում է բնական ժայռային խոռոչ, որտեղից բացվում է հիանալի տեսարան դեպի Ձորագետի կիրճը։ Դեռևս հազարամյակներ առաջ այն ծառայել է որպես ապաստարան մարդկանց համար։
Գաղտնի հանդիպումների վայրը Քարանձավի ժամանակակից անվանումն ու տեղական ավանդազրույցները կապված են 20-րդ դարասկզբի իրադարձությունների հետ։ 1899 թվականին Ստեփան Շահումյանը Ջալալօղլիում (ներկայիս Ստեփանավանում) հիմնել է Հայաստանում առաջին մարքսիստական խմբակներից մեկը։
Ըստ տեղական պատմական հիշողության և տեղացիների վկայությունների՝ խմբակի անդամները ցարական իշխանությունների ու ոստիկանության հսկողությունից հեռու մնալու համար իրենց գաղտնի հավաքներն ու հանդիպումներն անցկացրել են հենց Ձորագետի կիրճի այս քարայրներում։
Այսօր «Կոմունիստների քարանձավը» գրավիչ կանգառ է ինչպես պատմությամբ հետաքրքրվողների, այնպես էլ Ձորագետի կիրճի բնությամբ հիացող զբոսաշրջիկների համար։