Բազաբերդ. Լոռվա անտառների մեջ թաքնված անառիկ հսկան
Լոռու մարզի սահմանամերձ Ջիլիզա համայնքի վարչական տարածքում է գտնվում միջնադարյան Հայաստանի ամենահզոր ամրություններից մեկը՝ Բազաբերդը, որը ժողովրդի շրջանում առավել հայտնի է Չախալաբերդ անունով։ Այն հանդիսացել է Լոռու (Տաշիր-Ձորագետի) թագավորության ռազմավարական առանցքային կետերից մեկը։
Պատմական ակնարկ
Բազաբերդի մասին արժեքավոր տեղեկություններ է հաղորդում պատմիչ Վարդան Արևելցին։ Համաձայն պատմական աղբյուրների՝ 977 թվականին, Բագրատունյաց Աշոտ Գ Ողորմած թագավորի մահից հետո, ամրոցը որպես ժառանգություն անցնում է նրա կրտսեր որդուն՝ Գուրգենին (Կյուրիկե Ա), ով հիմնադրեց Կյուրիկյան թագավորությունը։ Դարեր շարունակ այն ծառայել է որպես հուսալի հենակետ նաև Զաքարյան իշխանների համար։
Ճարտարապետական նկարագիր և պաշտպանական համակարգ
Ամրոցն աչքի է ընկնում իր մասշտաբներով և կառուցողական բարձր որակով.
Տարածքը. Համալիրի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 0,52 հա, որից միջնաբերդը զբաղեցնում է 0,25 հա։
Պարիսպներ. Բերդի հարթ մակերևույթը մեկուսացված է շրջապատից 10-12 մետր բարձրություն ունեցող պարսպապատերով։ Պատերի հաստությունը հասնում է 2-3 մետրի։ Շարվածքն իրականացված է տեղական անմշակ քարով և ամուր կրաշաղախով։
Բուրգեր և աշտարակներ. Պաշտպանական համակարգն ուժեղացված է բրգաշարերով, որոնք պահպանվել են նաև բուն բերդի տարածքից դուրս՝ հարավային և արևելյան հատվածներում։
Մուտքեր. Ամրոցն ունի երկու հիմնական մուտք՝ արևելյան և արևմտյան կողմերից։
Ներքին կառուցվածքը
Միջնաբերդի տարածքում՝ պարսպապատերին կից, նկատելի են քառանկյուն հատակագծով բնակելի սենյակների և օժանդակ շինությունների մնացորդներ։ Պարիսպների հիմքերը հենվում են բնական ժայռաբեկորների վրա, ինչը լրացուցիչ ամրություն է հաղորդել կառույցին և այն դարձրել անառիկ թշնամու համար։
Նշանակությունը
Բազաբերդն իր տեղադրությամբ և հզորությամբ կարևորագույն դեր է խաղացել Հայաստանի հյուսիսային սահմանների պաշտպանության գործում։ Այն միջնադարյան հայկական բերդաշինության այն եզակի նմուշներից է, որտեղ պարիսպների բարձրությունը պահպանվել է գրեթե նախնական տեսքով։
Այսօր Բազաբերդը ոչ միայն պատմական հուշարձան է, այլև զբոսաշրջային գրավիչ ուղղություն նրանց համար, ովքեր ցանկանում են բացահայտել Լոռվա «թաքնված» և անառիկ պատմությունը։
Գործնական տեղեկություն
Տեղադրություն: Լոռու մարզ, Ջիլիզա գյուղից 2,5 կմ հարավ-արևմուտք։
Հասանելիություն: Բերդ կարելի է հասնել Ալավերդի-Ջիլիզա ավտոճանապարհով։
Այցելության խորհուրդ: Քանի որ ամրոցը գտնվում է սահմանամերձ գոտում, անհրաժեշտ է նախապես ճշտել այցելության հնարավորությունն ու պայմանները։