Կոշաբերդ. Դեբեդի կիրճի առեղծվածային հսկիչը
Հայկական միջնադարյան ամրոցաշինության մեջ իրենց ուրույն տեղն ունեն այն բերդերը, որոնք կոչված են եղել հսկելու միջազգային առևտրական երթուղիները։ Այդպիսի կարևորագույն հենակետ է եղել Կոշաբերդը, որը վեր է հառնում Լոռու մարզի դժվարամատչելի բարձունքներից մեկի վրա։
Պատմական ակնարկ և դիրք
Ամրոցի հիմնադրումը հիմնականում վերագրվում է X դարին՝ Կյուրիկյանների թագավորության հզորացման շրջանին։ Լինելով Բագրատունիների տոհմի մի ճյուղը՝ Կյուրիկյանները Լոռիում ստեղծեցին պաշտպանական հզոր համակարգ, որի առանցքային տարրերից մեկը հենց Կոշաբերդն էր։ Այն իշխող դիրք է ունեցել Դեբեդի կիրճի նկատմամբ՝ հնարավորություն ունենալով վերահսկելու ձորով անցնող առևտրական քարավանների անվտանգությունը։
Համալիրի կառուցվածքը
Կոշաբերդը բարդ և բազմաշերտ հուշարձանախումբ է։ Դրա տարածքում պահպանվել են մի քանի ուշագրավ հատվածներ.
Ամրոցի պարիսպները. Կառուցված բնական ժայռերի ու քարերի համադրությամբ, դրանք բերդը դարձրել են գրեթե անառիկ։
Քարայր-կացարաններ. Բնակելի քարայրների առկայությունը վկայում է այն մասին, որ ամրոցը ծառայել է ոչ միայն որպես ռազմական դիտակետ, այլև որպես ապահով ապաստարան տեղի բնակչության համար։
Գյուղատեղի և եկեղեցի. Ամրոցի շուրջ տարածված գյուղատեղիի հետքերը և ուշմիջնադարյան եկեղեցու խոնարհված պատերը փաստում են, որ հոգևոր և աշխարհիկ կյանքը այստեղ շարունակվել է նաև թագավորության անկումից դարեր անց։
Նշանակությունը այսօր
Կոշաբերդը հայկական լեռնաշխարհի այն հուշարձաններից է, որոնք լիարժեքորեն պահպանել են իրենց նախնական, վայրի տեսքը։ Չնայած այն գիտականորեն դեռևս կարիք ունի ավելի խորը ուսումնասիրության, սակայն այսօր էլ այն մնում է որպես միջնադարյան Հայաստանի հզորության և ճարտարագիտական մտքի լուռ վկան։
Այցելությունը Կոշաբերդ ոչ միայն ճամփորդություն է դեպի պատմական անցյալ, այլև հնարավորություն՝ զգալու Լոռվա բնության և մարդու կերտած անառիկ ամրությունների կատարյալ միահյուսումը։
Գործնական տեղեկություն
Տեղադրություն: Լոռու մարզ, Դեբեդի կիրճի շրջան։
Այցելության խորհուրդ: Քանի որ ամրոցը գտնվում է բարձրադիր և դժվարամատչելի վայրում, այցելությունը խորհուրդ է տրվում իրականացնել փորձառու ուղեկցորդների հետ կամ քայլարշավային խմբերի կազմում։