Կուսանաց անապատ. Հաղպատի «Սուրբ Լույս» բլրի լռակյաց պահապանը

Հաղպատի վանական համալիրի շրջակայքում սփռված պատմական հուշարձանների մեջ իր գեղարվեստական լուծումներով ու ներդաշնակ համաչափություններով առանձնանում է Կուսանաց անապատը (Սուրբ Տիրամոր եկեղեցի): Գտնվելով Սուրբ Լույս (Սբլիս) բլրի լանջին՝ այս փոքրիկ, բայց վեհաշուք կառույցը միջնադարյան հայկական եկեղեցաշինության փայլուն նմուշ է:

Ճարտարապետական հորինվածքը

Սուրբ Տիրամոր եկեղեցին գմբեթավոր փոքր կառույց է՝ ուղղանկյուն արտաքին և ներքուստ խաչաձև հատակագծով: Ճարտարապետական գլխավոր շեշտը բարձր, ութանիստ թմբուկն է, որը պսակված է սրածայր վեղարով: Թմբուկի հարդարանքը՝ իր զույգ որմնասյուներով և եռակենտրոն որմնակամարներով, կառույցին հաղորդում է սլացիկություն և թեթևություն:

Առանձնակի ուշադրության է արժանի արևմտյան մուտքը։ Այն եզերված է հարուստ քանդակազարդ շրջանակով, իսկ բարավորի հատվածում կիրառված է միջնադարյան հարդարման ամենաբարդ տարրերից մեկը՝ շթաքարը, որը ստեղծում է լույսի ու ստվերի հրաշալի խաղ։

Պատմական ուղին և վերականգնումը

Թեև եկեղեցու կառուցման հստակ տարեթիվը հայտնի չէ, դրա ճարտարապետական ոճը հուշում է զարգացած միջնադարի մասին։ Մուտքի վրա առկա արձանագրությունը մեզ է հասցրել մի կարևոր տեղեկություն. 1676 թվականին եկեղեցին հիմնովին նորոգվել է Եկուլանց Զալի և իր կնոջ կողմից։

Հուշարձանը խնամքի է արժանացել նաև վերջին տասնամյակներում. 1983 թ. իրականացվել են սալապատման և երեսաքարերի փոխարինման աշխատանքներ՝ փրկելով եկեղեցին հետագա քայքայումից։

Անապատի կյանքն ու շրջակայքը

Կուսանաց անապատը ժամանակին եղել է կենսունակ հոգևոր համայնք։ 19-րդ դարի սկզբի վկայությունների համաձայն՝ եկեղեցու շուրջը պահպանված են եղել պարիսպների մնացորդներ և ճգնախցեր, որտեղ ապրել են կուսանները։ Հետաքրքիր է նաև հնագույն ինժեներական միտքը. ջուրը անապատ է բերվել հեռվից՝ «Աղթանց փոս» կոչվող վայրից, թրծված կավե խողովակներով։

Այսօր եկեղեցու հարավային կողմում կարելի է տեսնել երեք հիասքանչ խաչքարեր, որոնք իրենց նրբահյուս քանդակներով լրացնում են Սբլիս բլրի պատմական պատկերը։

Գործնական տեղեկություն.

• Տեղադրություն: Լոռու մարզ, գյուղ Հաղպատ (բլրի լանջին):

• Կոորդինատներ: 41.096111, 44.718889

• Այցելության խորհուրդ: Ճանապարհը դեպի եկեղեցի բացում է գեղեցիկ տեսարան դեպի Հաղպատավանք և Դեբեդի կիրճը: