Լոռվա կիրճերի տիրակալը. Ձորագետ կամ հինավուրց Տաշրաջուր
Հայաստանի հյուսիսային ջրային զարկերակների մեջ իր ուրույն ու տպավորիչ դերն ունի Ձորագետը՝ Դեբեդի ամենախոշոր և ջրառատ վտակներից մեկը: Այս գետը ոչ միայն աչքի է ընկնում իր բնական հզորությամբ և կիրճերի հիասքանչ տեսարաններով, այլև ունի կարևորագույն տնտեսական ու էներգետիկ նշանակություն:
Աշխարհագրական տվյալներ և հունի ընթացքը
Ձորագետն ունի 67 կմ երկարություն և 1460 կմ² ջրահավաք ավազան: Գետը սկիզբ է առնում Ջավախքի լեռնաշղթայի լանջերից: Իր հոսանքի ընթացքում այն կտրուկ փոխում է բնույթը.
Վերին հոսանք. Լոռվա դաշտով անցնելիս ունի դասական հարթավայրային բնույթ՝ հոսում է դանդաղ, առաջացնում է գալարներ (մեանդրներ), իսկ ափերը երբեմն ճահճապատ են:
Միջին և ստորին հոսանք. Ստեփանավան քաղաքից ներքև՝ իր մեջ ընդունելով խոշորագույն Տաշիր վտակը, գետը կտրուկ փոխում է դեմքը: Այն մտնում է խոր, տեղ-տեղ մինչև 100-120 մետր խորություն ունեցող նեղ կիրճերի ու բնական կանիոնների մեջ, որոնք այսօր Հայաստանի ամենատպավորիչ տեսարժան վայրերից են:
Իր վերջնակետում՝ Վահագնաձոր գյուղի մոտակայքում, Ձորագետը միախառնվում է Փամբակ գետին՝ սկզբնավորելով հզոր Դեբեդը:
Վտակները և սնման աղբյուրները
Քանի որ գետը հոսում է արևելք-հարավ-արևելք ուղղությամբ՝ Բազումի լեռնաշղթայի ստորոտով, նրա ձախակողմյան վտակներն ավելի երկար ու ջրառատ են: Ձախակողմյան վտակներից են Սևաբերդը, Տաշիրը, Ուռուտը և Հովանաձորը: Աջակողմյան համեմատաբար կարճ վտակներից են Չքնաղն ու Գարգառը:
Ձորագետն ունի խառը սնում: Ջրերի 53.2%-ը ձևավորվում է ձնաանձրևային հալոցքներից ու տեղումներից, իսկ 46.8%-ը՝ ստորերկրյա ջրերից։ Հատկանշական է, որ ստորերկրյա սնման այս ցուցանիշն ամենաբարձրն է ողջ Դեբեդի ավազանում, ինչն ապահովում է գետի հարաբերական կայունությունը տարվա տաք ամիսներին:
Տնտեսական նշանակությունը
Ձորագետի հիդրոպոտենցիալը դեռևս խորհրդային տարիներից ծառայեցվել է արդյունաբերությանը.
Ձորագետի ՋՐԷԿ. Կառուցվել է 1932 թվականին գետաբերանի հատվածում (22.2 հազար կվտ հզորությամբ) և համարվում է հայկական էներգետիկայի առաջնեկներից մեկը:
Ստեփանավանի Փոքր ՋՐԷԿ. Գործում է Ստեփանավան քաղաքի հարևանությամբ:
Լոռվա ջրանցք. Տաշիր վտակից սկիզբ առնող 50 կմ երկարությամբ այս ջրանցքը հասնում է մինչև Դեբեդ և ոռոգում ավելի քան 4000 հեկտար բերրի հողատարածքներ:
Պատմական անվանումները
Պատմական արժեքավոր հիշատակություններում գետը հայտնի է Տաշրաջուր անունով (Տաշիր գավառի անունից): Իսկ մինչհեղափոխական շրջանի ռուսական ռազմական և աշխարհագրական քարտեզներում գետը նշված է եղել «Կամենկա» (Քարանձավային/Քարոտ գետ) անվանմամբ՝ շնորհիվ իր քարքարոտ ու ժայռոտ հունի:
Տուրիստական հետաքրքրություն և կոորդինատներ
Ձորագետի կիրճն այսօր էքստրեմալ տուրիզմի (կայակինգ, ռաֆթինգ), քայլարշավների և վրանային հանգստի սիրահարների կենտրոնն է: Կիրճի երկայնքով են գտնվում նաև պատմական մի շարք հուշարձաններ, ինչպիսիք են Լոռե բերդը և Արևածագի Ցիցքարը: