Ֆիոլետովոյից մինչև Բալթիկ ծովի երկինք. Օդաչու Եֆիմ Ուդալցովի սխրանքը
Հայաստանի պատմությունը հարուստ է այնպիսի անուններով, որոնք իրենց անջնջելի հետքն են թողել համաշխարհային պատմության ամենաթեժ էջերում։ Այդպիսի հերոսներից է Խորհրդային Միության հերոս, մայոր Եֆիմ Գրիգորևիչ Ուդալցովը՝ օդաչու, ում մարտական ուղին անվերապահորեն կապված է հայկական ավիացիայի լեգենդների հետ։
Ծնունդը Լոռվա աշխարհում
Եֆիմ Ուդալցովը ծնվել է 1922 թվականի սեպտեմբերի 28-ին ՀԽՍՀ Գուգարքի շրջանի Նիկիտինո գյուղում (այժմ՝ Լոռու մարզի մոլոկանաբնակ Ֆիոլետովո գյուղ)։ Ունենալով մեծ սեր դեպի ավիացիան՝ նա ընդունվում և հաջողությամբ ավարտում է Եյսկի հռչակավոր ավիացիոն ուսումնարանը։
Մարտական ուղին և Նելսոն Ստեփանյանի ստորագրությունը
1943 թվականի հուլիսից երիտասարդ օդաչուն մտնում է Հայրենական մեծ պատերազմի թոհուբոհի մեջ՝ որպես 47-րդ գրոհային ավիագնդի օդաչու։ Նրա մարտական մկրտությունն ու հետագա թռիչքներն անցան Սև և Բալթիկ ծովերի ամենավտանգավոր օդային տարածքներում։
Ուդալցովն աչքի ընկավ Նովոռոսիյսկի, Ղրիմի, Կարելական պարանոցի, Լենինգրադի և Մերձբալթիկայի ազատագրման մարտերում։ Նրա ցուցաբերած բացառիկ խիզախությունն աննկատ չմնաց ավիագնդի հրամանատարության կողմից։ 14-րդ դարի պատմական զուգադիպությամբ, 1944 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Եֆիմ Ուդալցովին Խորհրդային Միության հերոսի կոչման ներկայացնելու պարգևաթերթիկն անձամբ ստորագրել է ավիագնդի լեգենդար հրամանատար, հայազգի հերոս Նելսոն Ստեփանյանը։
105 մարտական թռիչքների վիճակագրությունը
Պատերազմի ընթացքում Եֆիմ Ուդալցովը կատարել է 105 հաջողված մարտական թռիչք, որոնց ընթացքում անձամբ ոչնչացրել է.
Թշնամու 4 ինքնաթիռ,
20 ռազմական և տրանսպորտային նավ,
6 տանկ,
Տասնյակ զրահամեքենաներ, վագոններ և կենդանի ուժ։
Իր սխրագործությունների համար նա պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի (2 անգամ), Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի և «Պատվո նշան» բազմաթիվ շքանշաններով։
Հետպատերազմյան կյանքն ու ողբերգական վախճանը
1947 թվականին հերոս օդաչուն զորացրվում է զինված ուժերից, սակայն չի հեռանում երկնքից։ Նա տեղափոխվում է Թբիլիսի և երկար տարիներ բարձր պրոֆեսիոնալիզմով աշխատում Վրացական ԽՍՀ քաղաքացիական ավիացիայի վարչությունում՝ որպես փորձառու օդաչու։
Ցավոք, երկնքի հերոսի կյանքն ընդհատվեց հենց երկնքում։ 1973 թվականին Եֆիմ Ուդալցովը հերթական թռիչքի ժամանակ զոհվեց ավիավթարի հետևանքով և հուղարկավորվեց Թբիլիսիում։
Օգտակար տեղեկատվություն
Եֆիմ Ուդալցովի ծննդավայրը՝ գեղատեսիլ Ֆիոլետովո գյուղը, այսօր էլ հյուրընկալում է բազմաթիվ զբոսաշրջիկների, ովքեր հետաքրքրված են տեղի մոլոկանների մշակույթով և տարածաշրջանի պատմությամբ: