Խուճապի վանք. Գուգարքի բազմադարյան սրբավայրը
Պատմական Գուգարքի Բողնոփոր գավառում, իսկ այժմ՝ Հայաստանի Լոռու մարզի Տաշիրի շրջանում է գտնվում միջնադարյան հայկական մշակույթի ամենատպավորիչ հուշարձաններից մեկը՝ Խուճապի վանքը։ Լալվար լեռան խիտ անտառների մեջ թաքնված այս համալիրը պատմական տարբեր շրջափուլերի և դավանաբանական փոփոխությունների լուռ վկան է։
Պատմական ակնարկ
Համալիրի հիմնադրումը սկսվում է IX-X դարերից, երբ կառուցվեց ամենահին եկեղեցին՝ միանավ բազիլիկ հորինվածքով։ Սկզբնական շրջանում այն եղել է հայադավան մենաստան։ Սակայն XIII դարում, երբ տարածաշրջանն անցավ Զաքարյան իշխանների տիրապետության տակ, վանքը վերածվեց քաղկեդոնական կենտրոնի, ինչն իր հետքն է թողել տաճարի հարդարանքի և կառուցվածքային լուծումների վրա։
Ճարտարապետական կերպարը
Խուճապի վանքի գլխավոր եկեղեցին կառուցված է սրբատաշ ֆելզիտային տուֆով, որը հայտնի է իր դիմացկունությամբ և գեղեցիկ երանգներով։
Հորինվածքը. Տաճարն ունի զույգ մույթերով գմբեթավոր հորինվածք։ Ուշագրավ են ներքին ութանիստ մույթերը, որոնք կերտված են մեկ ամբողջական քարից։
Գմբեթը. Եկեղեցու վեհաշուք տեսքն ամբողջացնում է 12 նիստանի բարձր թմբուկը, որի յուրաքանչյուր նիստում բացված նեղ լուսամուտները տաճարի ներսը լցնում են լույսի խորհրդավոր խաղով։
Արտաքին հարդարանքը. Արևելյան ճակատը մշակված է եռանկյունաձև խորշերով, իսկ արևմտյան կողմում կից է ընդարձակ սրահ-գավիթը։
Մշակութային արժեքը
Հուշարձանն աչքի է ընկնում իր դեկորատիվ հարուստ հարդարանքով, որտեղ միահյուսվում են հայկական և վրացական (քաղկեդոնական շրջանին բնորոշ) քանդակազարդման ավանդույթները։ Չնայած իր անվանը («Խուճապ»), վանքի շրջակայքն ու ճարտարապետությունը ներշնչում են բացարձակ անդորր և վեհություն։
Այսօր Խուճապի վանքը համարվում է Լոռու մարզի ամենաարժեքավոր, սակայն համեմատաբար քիչ այցելվող հուշարձաններից մեկը՝ իր աշխարհագրական դիրքի պատճառով, ինչը այն դարձնում է իսկական հայտնություն արշավների և պատմության սիրահարների համար։