Գտեվանք. Ճամփեզրի «հպարտ» ավերակն ու Կուրթանի եկեղեցու «կրտսեր եղբայրը»
Լոռու մարզի Կուրթան և Վարդաբլուր համայնքների միջանկյալ տարածքում գտնվող Գտեվանք եկեղեցին հայ միջնադարյան ճարտարապետության այն հետաքրքիր նմուշներից է, որտեղ հստակորեն նկատվում է տեղական ճարտարապետական դպրոցի ազդեցությունը։ Կառույցն իր ձևերով գրեթե ամբողջությամբ կրկնում է հարևան Կուրթան գյուղի եկեղեցու հորինվածքը՝ ավելի փոքր չափերով։
Ճարտարապետական առանձնահատկությունները
Գտեվանքը սրահավոր միանավ թաղակապ դահլիճ է։ Չնայած այսօր եկեղեցին ավերված է, պահպանված հիմնապատերն ու որմնաշարերը թույլ են տալիս վերականգնել դրա նախնական տեսքը.
Աղոթասրահ. Երկայնական ուղղությամբ համեմատաբար սեղմ դահլիճը ծածկված է եղել թաղով, որն ուժեղացված է եղել կենտրոնական թաղակիր կամարով։
Ավանդատուն. Հարավային կողմից կից է ավանդատունը, որն ունի ինքնատիպ արտաքին հորինվածք. դրա արևմտյան պատն արտաքուստ ունի կիսաշրջանաձև խորան։
Արտաքին սրահ. Արևմտյան պատի վրա պահպանված երեք պահունակները և հարակից պատերի հետքերը փաստում են, որ եկեղեցին ժամանակին ունեցել է արտաքին սրահ։
Հարդարանքը և շինարարական տեխնիկան
Եկեղեցին կառուցված է եղել սրբատաշ քարերով, որոնցից շատերն այժմ բացակայում են (հանվել են երեսաքարերը), սակայն կրաշաղախի ամրության շնորհիվ պատերի միջուկը մնացել է կանգուն։ Պահպանված քանդակազարդ բեկորները, մասնավորապես պայտաձև կամարիկներով հորիզոնական գոտին, վկայում են, որ Գտեվանքը զարդարված է եղել Կուրթանի եկեղեցուն բնորոշ ոճով։
Գերեզմանոցը
Հուշարձանի հարավային հատվածում տարածվում է միջնադարյան փոքրիկ մի գերեզմանոց։ Պահպանված մոտ տասը տապանաքարերը լրացնում են համալիրի պատմական պատկերը՝ հուշելով, որ այս վայրը ժամանակին եղել է տեղական նշանակության հոգևոր կարևոր օջախ։
Այսօր Գտեվանքը, թեև խոնարհված, շարունակում է մնալ Լոռվա ձորի պատմական լանդշաֆտի անբաժանելի և տպավորիչ մասը։
