Կարմիր վանք. Արդվիի դեղնակարմրավուն լռությունը

Լոռու մարզի Թումանյանի տարածաշրջանի Արդվի գյուղը հայտնի է ոչ միայն Սուրբ Հովհաննես վանքով, այլև իր մուտքի մոտ գտնվող Կարմիր վանք հուշարձանով։ Բարձրադիր հարթակի վրա տեղակայված այս փոքրիկ եկեղեցին հանդիսանում է վաղ միջնադարյան և զարգացած միջնադարյան հայկական ճարտարապետության անցումային շրջանի ուշագրավ նմուշ։

Ճարտարապետական բնութագիրը

Կարմիր վանքը միանավ դահլիճ է՝ ծածկված երկլանջ կտուրով (որն այժմ չի պահպանվել)։ Կառույցի առանձնահատկություններն են.

• Շինանյութը. Օգտագործվել է դեղնակարմրավուն ֆելզիտի սրբատաշ խոշոր քարեր, ինչի շնորհիվ էլ ժողովուրդը կառույցն անվանել է «Կարմիր վանք»։

• Ներքին կառուցվածքը. Կիսագլանաձև թաղը միջնամասում ուժեղացված է թաղակիր կամարներով, որոնք հենվում են որմնասյուների վրա։ Կիսաշրջանաձև խորանը գմբեթարդից սահմանազատված է հատուկ գոտիով։

• Մուտքը. Եկեղեցու միակ մուտքը բացվում է հարավային ճակատից։

Թվագրման խնդիրը և շրջակայքը

Թեև եկեղեցու կառուցման հստակ տարեթիվը հայտնի չէ, մասնագետները այն հաճախ թվագրում են X-XI դարերով։ Սակայն շրջակայքի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս ենթադրել ավելի վաղ հիմնադրում.

• Քառակող կոթող. Վանքի հարևանությամբ պահպանվել է 2,2 մետր բարձրությամբ վաղմիջնադարյան քառակող կոթող, որն իր հորինվածքով նման է Դսեղի հանրահայտ կոթողին։

• Հնագույն գերեզմանոց. Եկեղեցու շուրջ տարածվող գերեզմանատան տապանաքարերը նույնպես հուշում են տեղանքի վաղեմի բնակեցվածության և հոգևոր նշանակության մասին։

Պահպանության վիճակը

Այսօր հուշարձանը գտնվում է վտանգված վիճակում։ Ծածկի բացակայությունը և պատերի կիսախարխուլ վիճակը պահանջում են հրատապ ամրակայման աշխատանքներ։ Չնայած ավերվածությանը, այն շարունակում է մնալ Արդվիի լանդշաֆտի անբաժանելի մասը՝ աչքի ընկնելով քարի մշակման բարձր որակով և գեղագիտական վեհությամբ։