Սանահինի խորհրդավոր գավիթները. ճարտարապետական գլուխգործոց և հոգևոր ինքնամաքրման վայր
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության մաս կազմող Սանահինի վանական համալիրը հայտնի է ոչ միայն իր տաճարներով, այլև ճարտարապետական եզակի լուծումներ ունեցող գավիթներով, որոնք միջնադարյան Հայաստանի աշխարհիկ և հոգևոր կյանքի լուռ վկաներն են։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու Մեծ գավիթը
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու նախագավիթը, որը հայտնի է նաև որպես «Մեծ գավիթ», «դրսի գավիթ» կամ «Աստվածածնա ժամատուն», ժամանակին ունեցել է ավելի մեծ նշանակություն, քան հենց բուն եկեղեցին:
Ճարտարապետական եզակիություն. Այս կառույցն իր հորինվածքով բացառիկ է հայկական գավիթների շարքում: Մասնագետների կարծիքով՝ այն հարում է աշխարհիկ պալատական սյունազարդ դահլիճների ոճին, որոնց այլ օրինակներ մեզ չեն հասել:
Գլխավոր տապանատուն. Իր հիմնադրումից ի վեր շենքը էական փոփոխությունների չի ենթարկվել և ծառայել է որպես վանքի գլխավոր տապանատուն: Հատակն ամբողջությամբ ծածկված է հարթ տապանաքարերով:
Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցու գավիթը
Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցու գավիթը շատ ավելին է, քան պարզապես նախասրահ: Այն ճարտարապետական հրաշալի մի լուծում է, որտեղ հպարտ կանգնած սյունազարդ կամարները յուրահատուկ հոգեբանական մթնոլորտ են ստեղծում:
Հոգևոր նախապատրաստություն. Կամարները կարծես հուշում են այցելուին զգաստանալ, կտրվել առօրյա իրականությունից և հավաքել մտքերը նախքան խորանի մոտ աղոթք մրմնջալը:
Պատմական վկայություններ. Գավթի հատակը ծածկող տապանաքարերից շատերի վրա պահպանվել են արժեքավոր գրություններ, իսկ եկեղեցու ներսում այսօր էլ կարելի է տեսնել հին հայկական եկեղեցական բոլոր հարդարանքները:
Տապանաքարերի խորհուրդը. Խոնարհություն և ինքնամաքրում
Սանահինում թաղման ավանդույթն ունեցել է խորը հոգևոր իմաստ։ Եկեղեցու նվիրյալները, բարձրաստիճան սպասավորները թաղվել են հենց տաճարի ներսում՝ որպես խոնարհության նշան: Նպատակն այն էր, որ յուրաքանչյուր ոք, ով մտնում է եկեղեցի, անցնելով այդ նվիրյալների տապանաքարերի վրայով, հոգեպես ինքնամաքրվի:
